Spring naar het artikel

Nu Niet Zwanger

Vertalen

Gebruik Google om deze website te vertalen. Wij nemen geen verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de vertaling.

Een eerlijk gesprek met mensen in kwetsbare omstandigheden over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie.

Laetitia is alleenstaand en heeft twee kleine kinderen. Zij wil wel anticonceptie gebruiken maar heeft zoveel aan haar hoofd dat het er niet van komt een afspraak bij de huisarts te maken. Als die afspraak eenmaal wel is gemaakt blijkt het recept ophalen voor haar een stap te veel. Meegaan naar de apotheek, de anticonceptie betalen en ook de begeleiding tot de plaatsing is gebeurd, zijn nodig om te zorgen dat Laetitia de gekozen anticonceptie ook daadwerkelijk gebruikt.

Een onbedoelde zwangerschap kan het leven van mensen met ernstige problemen of een opeenstapeling ervan, nog moeilijker maken. Denk aan mensen met psychische problemen, schulden, een verstandelijke beperking, verslaving of zonder verblijfsstatus.  Als hulpverlener maak je het verschil door het gesprek te voeren over de kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Zo help je kwetsbare (potentiële) ouders om zich hiervan bewust te worden en afwegingen te maken. En krijgt jouw cliënt regie over de kinderwens.

Succesverhalen Nu Niet Zwanger

Een groot aantal hulpverleningsorganisaties werkt aan de hand van de Nu Niet Zwanger-methode en boekt hier nu al 5 jaar succes mee! Daarom delen we hier graag trots hun inspirerende praktijkverhalen.

Foto Roos door Arnoud Verhey

Al bijna 29 jaar is Roos Balvert huisarts in het Oude Noorden. Vijf jaar geleden was zij de allereerste huisarts in Rotterdam die een cliënt van Nu Niet Zwanger hielp.

‘Ik weet het nog precies. Die mevrouw kwam in de praktijk met één hand aan de kinderwagen en in de andere een spiraal’, herinnert Roos zich. ‘Die had ze bij NNZ gekregen, vertelde ze. Ik heb de spiraal gezet en daarna gelijk NNZ gebeld om te zeggen hoe fantastisch ik hun werk vond. Het is zo nodig dat ook mensen met weinig geld laagdrempelig over goede anticonceptie kunnen beschikken. Zo voorkomen we ongewenste zwangerschappen en een heleboel ellende.’

Nascholing

Sindsdien werkt Roos veel samen met NNZ. Ze helpt vrouwen die geen huisarts hebben aan anticonceptie en vrouwen die het onderwerp niet met hun eigen huisarts durven te bespreken. Ze heeft veel van NNZ geleerd. ‘Bijvoorbeeld hoe je in een gesprek respecteert dat iemand een latente kinderwens heeft. Het programma heet niet voor niets NU Niet Zwanger. En we hebben samen een nascholing verzorgd voor huisartsen over proactieve anticonceptie.’

Reclame

Roos geeft ook Huisartsengeneeskunde aan het Erasmus MC. Tijdens haar lessen vertelt ze haar leerlingen enthousiast over NNZ. ‘Ik zei het al, het is mijn stokpaardje en ik maak echt reclame voor NNZ. Meer huisartsen moeten weten dat het bestaat. Maar het is ook goed als meer mensen ervan weten. Zoals vrouwen die beschermd wonen bijvoorbeeld.’

Stokpaardje

Roos vindt dat huisartsen verantwoordelijk zijn voor goede anticonceptie. ‘Die drive heb ik altijd gehad. Noem het maar mijn stokpaardje. Wij weten vaak wat er speelt in het leven van een patiënt en wij kunnen op een laagdrempelige manier het gesprek aangaan. Daarbij houden we er rekening mee dat die kinderwens wel kan bestaan, maar dat nu geen geschikt moment is om voor een kind te zorgen.’

‘Het is ook goed dat NNZ er is als er meer hulp nodig is dan de huisarts kan bieden. Zij kunnen bijvoorbeeld in gesprek gaan met een vrouw om uit te leggen hoe het allemaal zit met vruchtbaarheid en voortplanting. En om uit te vinden wat een vrouw nu écht zelf wil. Of meekomen naar een consult met bijvoorbeeld de huisarts om dingen nog beter uit te leggen.’

‘Ik heb ook veel geleerd over allerlei vormen en mogelijkheden van anticonceptie. En om het ijzer te smeden als het heet is. Zorg dat iemand een bepaald middel direct krijgt als ze er klaar voor is. Daar heb ik mijn praktijk op ingericht. We hebben altijd een voorraadje in de praktijk. Want je weet nooit of kwetsbare patiënten ook daadwerkelijk naar de apotheek gaan. Of op de volgende afspraak verschijnen.’

Foto Julia door Arnoud Verhey

Aandachtsfunctionaris Julia Groenevelt werkt in het wijkteam IJsselmonde-Noord bij Moeders van Rotterdam (MvR). Nu Niet Zwanger is al vijf jaar blij met de goede samenwerking. Gynaecologen en verloskundigen melden er zwangere vrouwen met veel problemen aan voor begeleiding. 

Julia: ‘Wij gaan het gesprek aan: “Je krijgt nu een kind, hoe ziet je toekomst eruit? Wil je nog meer kinderen?”. Tijdens de laatste loodjes van de zwangerschap en na de geboorte zijn goede moment om een kinderwens en eventuele anticonceptie te bespreken. De vrouwen denken dan vaak na over hun leven, ook omdat de belangen van het kind meewegen.’

Praatplaten

‘Vaak kennen vrouwen vooral de horrorverhalen over anticonceptie. Dat je er dik van wordt of dat je ondanks de pil of spiraal toch zwanger wordt. Ik ga samen met de vrouwen op zoek naar de juiste informatie op betrouwbare websites.  Of betrek een professional erbij zoals een huisarts, verloskundige of gynaecoloog. De praatplaten van NNZ gebruik ik onder andere voor mensen die niet goed Nederlands spreken.’

Veilige sfeer

‘De pil goed slikken is een uitdaging voor veel vrouwen. Bij een onregelmatig leven kun je het bijvoorbeeld makkelijk vergeten. Hoe zorg je dan toch dat ze de pil goed slikken? Ik stel allerlei vragen om hen aan het denken te zetten en vragen uit te lokken. Zo ontstaat een veilige sfeer om het onderwerp te bespreken. Vrouwen moeten zich ook veilig voelen om aan te geven dat een bepaald middel niet werkt voor hen. Dan kunnen we samen op zoek naar een alternatief. De kinderwens en anticonceptie zijn gevoelige onderwerpen. Wij zorgen dat ze ook bij andere professionals op de agenda komen en blijven. Zie ons als een soort ambassadeurs.’

Meer tijd

Julia zou graag zien dat huisartsen meer tijd besteden om vrouwen naar de juiste anticonceptie toe te leiden.  Of hiervoor Nu Niet Zwanger inschakelen: zij kunnen huisartsen hierin ondersteunen. ‘Er zijn zoveel meer mogelijkheden dan de pil. En zorgverzekeraars moeten anticonceptie weer gaan vergoeden. Want het is duur. Een spiraal kost zo 150 euro. Anticonceptie moet laagdrempelig en goedkoop zijn en voor iedereen bereikbaar. En op scholen moeten onderwerpen als een kinderwens en anticonceptie al besproken worden. Vraag iedereen daar al vroeg over na te denken.’

Meer over Moeders van Rotterdam

‘Moeders van Rotterdam begon als een project van Frontlijn. Sinds begin dit jaar hebben ze een officiële plek in de wijkteams. Het ontstond doordat het Erasmus MC constateerde dat veel zwangere vrouwen allerlei problemen hebben’, vertelt Julia. ‘Behalve de medische kant van de zwangerschap is ook de sociale kant belangrijk. Dat inzicht verbond het medische en sociale domein met elkaar. Sindsdien vragen gynaecologen en verloskundigen door. ‘Hoe gaat het met jou? Heb je last van stress?’. Zij kunnen een zwangere aanmelden bij MvR om samen problemen op te lossen.

Foto Balkissa door Arnoud Verhey

Bij het Centrum Jeugd en Gezin (CJG) werkt Balkissa Ibrahim met de aanpak van Nu Niet Zwanger. Zij is Prenataal- en Stevig Ouderschapverpleegkundige en begeleidt haar klanten via dit programma. Ze vertelt waarom zij zo enthousiast is over NNZ. 

Samen met haar collega’s begeleidt Balkissa zwangere vrouwen in kwetsbare omstandigheden gedurende en na de zwangerschap. ‘Zo’n acht van de tien keer is de zwangerschap ongepland. Veel ouders hebben problemen met huisvesting, financiën, problemen binnen hun relatie of mentale problemen. Maar we zien ook bankslapers of jonge ouders die nog op school zitten.’ Bij het eerste gesprek met haar klanten gaat ze het gesprek over een kinderwens aan.

Belang bespreken kinderwens

De aanpak van Nu Niet Zwanger kan Balkissa dan ook niet los zien van de begeleiding van haar klanten. Ze beseft dat het enorm belangrijk is om te blijven praten over de kinderwens van vrouwen en ouders. Het maakt ze bewust van hun kinderwens en de mogelijkheden die er voor anticonceptie zijn als ze geen kinderwens hebben. Door die bewustwording te creëren, kunnen ouders weloverwogen kiezen om zwanger te worden of niet. Ze krijgen de regie in eigen hand. ‘Het feit dat ik het erover heb gehad met ze en dat zij erover gaan nadenken, maakt me al blij. Dan heb ik mijn doel bereikt en denk ik ‘het is ons gelukt, samen.'

Zwanger door misbruik

Een aantal jaar geleden heeft Balkissa een moeder begeleid. Deze vrouw is haar altijd bijgebleven. De moeder had een aantal suïcidepogingen gedaan. ‘Toen ik met haar het gesprek aan ging, vroeg ik direct of de zwangerschap gewenst en gepland was. Tijdens het gesprek kwam naar voren dat deze zwangerschap was ontstaan door misbruik van haar partner. Zij was volledig afhankelijk van hem en moest gemeenschap met hem hebben om te kunnen eten en om een dak boven haar hoofd te hebben. We hebben haar doorverwezen naar psychische begeleiding. In die tijd ben ik haar blijven begeleiden.’ Uiteindelijk is het met deze moeder en haar zoontje helemaal goed gekomen.

Tienermoeder

Een ander voorbeeld dat Balkissa noemt, is een zwanger meisje van 17 jaar. Zij had de werking van anticonceptie en haar lichaam verkeerd begrepen waardoor zij zwanger raakte. Zij en haar vriend zaten allebei nog op school en konden thuis niet terecht. ‘Samen keken we naar waar ze wel terecht konden. Ze heeft een ondersteuningstraject voor jonge moeders gevolgd.’

Gewoon bespreken

Als tip voor collega’s noemt ze dat ze het gesprek over een kinderwens gewoon aan moeten gaan. ‘Het is een heel normaal onderwerp. Maar maak aan het begin van het gesprek aan je cliënt duidelijk waarom je dit onderwerp wil bespreken. Dan is het voor hen ook duidelijk en staan ze vaak open voor het gesprek.’ Verder zou Balkissa willen dat het NNZ-programma verder uitgerold zal worden, ook buiten Nederland. ‘Ik zie dat dit programma heel succesvol is. Ik help die moeders, vrouwen en gezinnen heel veel door gewoon het gesprek over een kinderwens aan te gaan.’

Foto Veronique door Arnoud Verhey.

Het Franciscus Gasthuis is een trotse partner van Nu Niet Zwanger (NNZ). Op de Goede Start Poli komen veel zwangere vrouwen met vaak meerdere problemen, zoals schulden, dakloosheid of verslaving. 80% van hen is ongewenst zwanger. 

Gynaecoloog Veronique ‘We begeleiden deze vrouwen tijdens hun zwangerschap. Daarnaast geven we hun voorlichting over anticonceptie en vragen we of ze anticonceptie willen na de zwangerschap. Dat is uiteraard geheel vrijwillig. Als ze er gebruik van willen maken, begeleiden we hen naar passende anticonceptie en zorgen we dat ze deze ook krijgen. Het mooie aan dit programma is dat als patiënten het niet zelf kunnen betalen, de gemeente dat doet.’

Geschenk

Kliniekarts Nikki geeft een voorbeeld uit haar praktijk. ‘Een patiënt met een belaste voorgeschiedenis is momenteel ongewenst zwanger van haar vierde kindje. Zij smeekte mij bijna om een sterilisatie want ze wil nooit meer ongewenst zwanger zijn. Ze gaf zelf aan ervoor te sparen want een sterilisatie is duur en haar zorgverzekeraar vergoedde het niet. Ik vertelde haar over het Nu Niet Zwanger programma. Dat NNZ haar sterilisatie nu betaalt, was voor haar echt een geschenk.’ Ook Veronique ziet dat NNZ echt een uitkomst is voor cliënten. ‘Cliënten zijn echt zo dankbaar. Soms zeggen ze alleen maar ‘dank u dokter, dank u.’’

Niet alleen betaalt NNZ een aantal vormen van anticonceptie*. Ze bieden de vrouwen ook steun en gaan mee naar het ziekenhuis. Vaak is de drempel om naar een arts te gaan erg hoog voor deze vrouwen omdat ze de zorg wantrouwen. Ze hebben vaak al met veel instanties te maken gehad. Als ze binnenkomen met iemand van NNZ informeren we ze over het project. Je ziet het vertrouwen langzaam toenemen. Daarna stappen ze met een glimlach de deur uit.

Cirkel doorbreken

Hoe Nikki en Veronique NNZ omschrijven? ‘Dit is echt zinnige zorg’, zegt Veronique. ‘Het voelt alsof je die mensen echt geholpen hebt. Er is niks triester dan wanneer een kind van een moeder gescheiden moet worden vanwege omstandigheden. Het komt wel eens voor dat moeders in moeilijke situaties meerdere kinderen hebben. Helaas gebeurt het dan soms dat meerdere kinderen uit huis geplaatst worden. Met NNZ kan deze cirkel doorbroken worden. Nikki: ‘Vrouwen worden gelukkig als ze horen dat deze hulp vanuit de gemeente bestaat. NNZ biedt hun als het ware een moeder of vriendin die voor hen ontbreekt. Ze zijn hun hulp en steun.’

Beide professionals willen dat NNZ beschikbaar wordt voor alle vrouwen in Nederland. Nikki: ‘Nu is het nog per gemeente geregeld. Dus je kunt als vrouw pech hebben, als je in de ‘verkeerde’ gemeente woont.’ Veronique: ‘Ik zou willen dat de politiek zich bewust wordt van het feit dat anticonceptie voor sommige mensen een onbetaalbare luxe is en dat het gewoon in de zorgverzekering thuishoort.

 

*Aanvulling vanuit NNZ: NNZ betaalt zo nodig anticonceptie wanneer de verzekering dit niet vergoedt en de cliënt dit niet zelf kan betalen.

Op de foto staat Veronique. Nikki kon helaas niet aanwezig zijn bij het fotomoment. 

Nu Niet Zwanger ondersteunt

Medewerkers van het team Nu Niet Zwanger ondersteunen hulpverleners bij het aangaan van dit intieme gesprek. Dit is belangrijk omdat het leven van deze cliënten vaak zo complex is dat het maken van een keuze rondom kinderwens of het uitstellen daarvan met anticonceptie, voor zowel cliënt als hulpverlener meestal geen prioriteit heeft. Terwijl een groot deel van de cliënten in de huidige omstandigheden geen kinderwens heeft.

Met de steun vanuit Nu Niet Zwanger (NNZ) voeren hulpverleners deze gesprekken wel en kan de cliënt een vrijwillige en gemotiveerde keuze maken voor wel of geen zwangerschap in de huidige situatie en desgewenst anticonceptie. Hiermee voorkomen we onbedoelde zwangerschappen en geven we de cliënt de regie over diens kinderwens.

Huisartsen, verloskundigen en gynaecologen kunnen cliënten die ondersteuning nodig hebben bij het komen tot een bewuste keuze rondom kinderwens, rechtstreeks aanmelden bij het team Nu Niet Zwanger van de GGD.

Werkgebied NNZ

Op onderstaande kaart staat in het donkergroen aangegeven welke regiogemeenten aangesloten zijn bij Nu Niet Zwanger. Het gaat, naast Rotterdam, om Capelle aan den IJssel, Schiedam en Vlaardingen.

Kaart met regiogemeenten in donkergroen die zijn aangesloten bij het programma NNZ.
Kaart regiogemeenten aangesloten bij NNZ

Training

Nu Niet Zwanger (NNZ) traint hulpverleners die de rol van aandachtsfunctionaris NNZ binnen hun organisatie op zich willen nemen. Zij zijn de ambassadeurs van NNZ en houden het gesprek over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie binnen hun organisatie op de agenda.  De training is gericht op het overdragen van kennis en vaardigheden van de Nu Niet Zwanger-methodiek, de gespreksvoering en de anticonceptiemiddelen. De aandachtsfunctionaris draagt opgedane kennis en vaardigheden over aan collega’s. Het doel is dat hulpverleners zelf in gesprek gaan met hun (kwetsbare) cliënten.

Met de cliënt wordt besproken of er op dit moment een kinderwens is en in hoeverre het krijgen van een kind in de huidige situatie wenselijk en haalbaar is voor cliënt. En, indien gewenst, hoe deze de kinderwens kan uitstellen om onbedoelde zwangerschap te voorkomen. Hierbij wordt gedaan wat nodig is om cliënt te begeleiden bij het komen tot een besluit en, desgewenst het realiseren van adequate anticonceptie.

Meer weten?

Neem contact op met het team Nu Niet Zwanger via nunietzwangermo@rotterdam.nl voor:

  • vragen over de aanpak of over hoe je aandachtsfunctionaris kunt worden
  • de aanmelding van cliënten
  • om het informatieblad voor professionals te ontvangen.

Nu Niet Zwanger is onderdeel van het Centrum Seksuele Gezondheid van de GGD Rotterdam-Rijnmond en wordt uitgevoerd in opdracht van de gemeente Rotterdam en regiogemeenten.